log in




















— project
AGNETENKLOOSTER, TONGEREN

— ligging
Sint-Catharinastraat, Tongeren
— type
restauratie
— functie
overheid
kantoor
openbaar
— omschrijving
Bestemming: Administratief centrum voor het agentschap voor jongerenwelzijn

Het Agnetenklooster heeft zich in de 15de eeuw ontwikkeld tot een omvangrijk slotklooster. Het gebouwencomplex dat nu nog bestaat, hetzij in opstand hetzij als ru´ne, vertegenwoordigt een belangrijk deel van de kern van het klooster.

Voor een deel is aan deze gebouwen nog de evolutie af te lezen die het geheel doorgemaakt heeft. Na de opheffing van het klooster in 1797 werden de gebouwen in gebruik genomen als herenhuis, waarbij de kapel, kloostergang en sommige andere gebouwen afgebroken werden.
Vervolgens werden ze arbeidershuisjes en noodwoningen en tijdelijk lokalen voor de plaatselijke Kunstschool. In de loop van vorige eeuw kwamen leegstand en verkrotting.
De hernieuwde belangstelling eind jaren 90 van de vorige eeuw luidde de verkoop in aan de Vlaamse Gemeenschap en de uiteindelijke restauratie en herbestemming.
In 2001 werd het architectenbureau Janssen aangesteld als ontwerper. De opdracht omvatte de restauratie en valorisatie van de resterende gebouwen en de inrichting ervan als kantoren voor drie hulpverleningsdiensten voor jongerenwelzijn. Om deze complexe opdracht uit te voeren stelde het architectenbureau een multidisciplinair projectteam samen dat bestond uit architecten, bouwhistorici, archeologen, ingenieurs voor stabiliteit en speciale technieken, tuinarchitecten...

Bij de restauratie van dit beschermde monument hadden de architecten 3 objectieven. Ten eerste werd de uitvoering beoogd van een zachte restauratie met maximaal behoud van originele materialen en het naast elkaar zichtbaar laten van de verschillende bouwstijlen als getuigenis van de rijke bouwgeschiedenis en permanente evolutie van dit monument. Ten tweede dienden de gebouwen bij de restauratie te worden ingericht tot flexibele ruimtes die niet alleen geschikt zouden zijn voor de beoogde kantoorfunctie, maar ook voor eventuele latere functies. Tot slot dienden de buitenruimtes en kapelru´ne ingericht te worden als een publiek toegankelijk stadsparkje dat in dit dichtbebouwde stadsdeel een groene long vormt en tevens dienst doet als voetgangersdoorsteek tussen verschillende aangrenzende straten en dat in het bijzonder fungeert als een passage op de toeristische wandelas tussen de Tongerse Grote Markt en met middeleeuwse begijnhof. Het Agnetenklooster dat tot voor kort een echte stadskanker was, diende door dit herbestemmingsproject opnieuw verankerd te worden in het hart van de Oudste Stad van BelgiŰ.

De resterende gebouwen van het Agnetenklooster omvatten in grote lijnen drie entiteiten: de historische kloostervleugels aan de Repenstraat (= noord-, midden, & zuidvleugel), een vroeg 19e eeuws pakhuis aan de Sint-Catharinastraat en de grote overwelfde zomerrefter met de kapelru´ne. In de historische kloostervleugels zijn de kantoren van Jongerenwelzijn ondergebracht en in het 19e eeuwse pakhuis het secretariaat en de ontvangstlokalen. De vroegere zomerrefter met het monumentale mergelstenen tongewelf is als een polyvalente zaal ingericht en in uitbating gegeven aan de Toeristische Dienst van Tongeren die er een permanente tentoonstelling zal onderbrengen over het Agnetenklooster en die deze ruimte ook voor culturele doeleinden ter beschikking zal stellen aan derden.

De gebouwen zijn gerestaureerd en ingericht met respect voor hun historische structuur. Nieuwe ingrepen zijn uitgevoerd in een sobere eigentijdse vormgeving en steeds zoveel mogelijk op omkeerbare wijze. Brandcompartimenteringen, vluchtwegen en technische installaties zijn ge´ntegreerd in de structuur van het gebouw. Het buitenschrijnwerk was volledig verdwenen en als nieuwe invulling hebben we geopteerd voor strakke grijsgeschilderde houten ramen met een fijne stalen voorzetkader die verwijst naar de originele raamverdeling. Bij voorafgaandelijke archeologische opgravingen waren de authentieke mergelstenen funderingsbogen van de middenvleugel vrijgelegd. Bij de restauratie ontworpen we een ondergrondse, deels met glas overdekte, verbindingsgang naast die middenvleugel. Hiermee werd een functionele verbinding gerealiseerd tussen het secretariaat en de kantoren en tegelijk konden we die merkwaardige middeleeuwse funderingsbogen zichtbaar laten voor ge´nteresseerde bezoekers van de site.ĺ Door de gebouwen, met hun veelvoud aan gevelmaterialen, opnieuw lichtgrijs te kaleien bekwamen de verschillende vleugels opnieuw een uniform karakter.

De buitenruimte bij het Agnetenklooster stond vroeger in nauwe relatie tot de gebouwen. Het betrof een aantal ruimtelijk afgebakende binnenpleinen die elk een eigen bestemming en karakter hadden. In het herbestemmingsproject zijn op eigentijdse wijze enkele verdwenen ruimtelijke begrenzingen hersteld en hebben de binnenpleinen opnieuw een eigen gelaat gekregen. Door de 19e-eeuwse afbraak van de kloostergang die de centrale binnenhof omsloot was het voormalige klooster zijn structuur kwijt. Bij de restauratie hebben we een nieuwe eigentijdse kloostergang gemaakt met slanke stalen kokerprofielen en daarop een dunne dakplaat. Op deze manier ontstond een functionele verbindingsgang ten behoeve van de nieuwe kantoorfunctie en tegelijk werd de binnenhof opnieuw ruimtelijk afgebakend als het hart van het klooster. Die strakke stalen gang verbindt nu de historische kloostervleugels en maakt er opnieuw een leesbaar geheel van.